Borsa Nasıl Oynanır, Nasıl Para Kazanılır? 100.000TL Sanal Para ile Risksiz Yatırım Yapın.
Ücretsiz Öğrenmek İçin Burayı Tıklayın!
Detaylı bilgi için tıklayın!
Borsa Nasıl Oynanır » Para Dünyası»OPEC Nedir? Üyeleri ve Dünya Petrolü Üzerine Etkisi

OPEC Nedir? Üyeleri ve Dünya Petrolü Üzerine Etkisi

OPEC; petrol üzerinde faaliyet gösteren, ülkelerarası bir konfederasyondur. Bu yazımızda ona dair merak ettiklerinize açıklık getirmeye çalıştık;

OPEC Nedir? Üyeleri ve Dünya Petrolü Üzerine Etkisiİnsanlığın en önemli kaynaklarından biri olan petrole ilişkin her şey geçmişten bugüne dek değerli olmuştur. Günümüzde dünya genelinde kullanılan enerjilerin büyük kısmının petrolden hayat bulduğunu size belirtmeliyim.

VİOP İşlemlerini Risk Almadan Demo Hesap ile Hemen Öğrenin!
Bilgi Almak için Tıklayın.

Bu örgütün neye yaradığını soracak olursanız; bu örgüt petrol gibi değerli bir kaynağın politikalarını oluşturmak, tedariğini ve düzenli finanse edilmesini sağlamak için vardır.

Açılımı “Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü” şeklindedir. İngilizcesi “Organization of Petroleum Exporting Countries”tir. Bunun baş harfleri, kısa adını oluşturur.

OPEC Nedir?

OPEC Nedir?Kısa ve akılda kalıcı bir tanım yapacak olursak; dünyaya petrol ihraç eden, üye ülkeleriyle birlikte istikrarlı bir petrol piyasası oluşturmaya çabalayan örgüttür. Bunun dışında daha birçok farklı tanım yapabiliriz. Bu da aslında onun çok işlevli ve önemli bir örgüt olduğunu gösteriyor.

Dünyamız genelindeki petrol rezervlerinin üçte ikilik kısmına onun sahip olması, onun taşıdığı önemi bize kanıtlar niteliktedir. Bunun anlamı şudur;

Örgüte üye olan ülkeler, dünya petrol rezervinin büyük bir bölümünün denetim ve kontrolünü sağlar. Örgütün amaçları arasında, petrol ihracatı yapanlara daha stabil ve adil fiyat oluşturabilmek vardır.

Onu farklı bir tanımla şöyle açıklayabiliriz; Asıl amacı dünyadaki petrol fiyatlarının daha istikrarlı olmasını sağlamak olan, petrol ihraç eden ülkelerin bir araya gelerek kurduğu organizasyon.

Örgüt, hayata geçirildiği günden bu yana hem petrol üretenlere hem de tüketenlere fayda sağlar. Petrolden elde edilecek geliri en adaletli biçimde hak sahiplerine ulaştırır.

Suudi Arabistan OPEC RolüBazı gelişmekte olan ülkeler vardır ki, bunların ekonomisi petrolden elde edilen gelir ile ayakta kalır. İşte örgütün temelleri, bu durumdaki 12 ülke tarafından 1960 yılında atılmıştır.

Görev alanı petrol olsa da bu sektördeki faaliyetlerinin oldukça kapsamlı olduğunu söyleyebiliriz. Dünyadaki petrol üretiminin denetlenmesinden sorumludur.

Dünyadaki doğal gaz rezervlerinin üçte biri de onun elindedir. Petrole yatırım yapmış olanların çıkarlarını gözetmeyi sorumluluk olarak bilmiştir.

Ham petrol fiyatlarında kaydedilen düşüşleri durdurmak 1960’ta bir gereklilik haline geldi. Buna önlem amaçlı başlatılan kongre, OPEC’in kurulmasıyla sonuçlandı.

Şu an dünyamızda bu kadar bol petrol üretilebiliyorsa, bunun %40’ını sözünü ettiğimiz örgüt gerçekleştirir. Anlayacağınız petrolle alakalı üretim, fiyatlar, tüketim, tedarik, polikalar, ithalat, ihracat ve piyasalar örgütün ilgi alanındadır.

Söz konusu organizasyon belirlediği amaçlar doğrultusunda üyeleriyle organize hareket eder. Tarafından alınan kararlar petrol fiyatlarını etkiler. Dolayısıyla ülkemiz ekonomisinde de etkiye sahiptir.

OPEC Ne İş Yapar?

OPEC Ne İş Yapar?Petrol ender bulunan bir kaynaktır. Dolayısıyla her ülkenin ona sahip olduğunu söyleyemeyiz.

Orta Doğu Bölgesi, bu açıdan zengindir. ABD, Rusya, Venezuela, Irak, İran, Azerbaycan, Türkmenistan dünyanın önde gelen petrol üreticilerindendir.

Oldukça geniş bir faaliyet alanı bulunduğundan daha önce bahsetmiştik. Onun petrol ihraç ettiğini bilmeniz görev tanımı için yetersiz kalabilir. Bu sebeple size ne iş yaptığını daha detaylı açıklayacağız;

Kendisine üyeliği bulunan ülkelerin petrol politikalarını birleştirmeye çabalar. Birbirleriyle uyumlu hareket etmelerini sağlar. Bağımsız olarak petrol üretenler OPEC çatısı altında dayanışmalarını kuvvetlendirir.

OPEC Bir Kartel DeğildirYalnız şu ayrıntıya dikkat etmeliyiz;

Bu örgütün petrolün hangi fiyatlardan alıcı bulacağını ve ne kadar üretim yapılacağını belirlemesi açısından kartel olduğunu söyleyebiliriz.

Örgütün temel faaliyetleri arasında petrol piyasasını düzenleyip kontrol altına almak vardır. Dünyadaki petrol üretiminin yarısından çoğunu gerçekleştiren bir örgüt olarak, yeri ve önemi azımsanamaz.

Petrolden sağlanan gelirin sektöre yatırım olarak kullanılmasını sağlar. Fiyatlardaki gereksiz ve tehlikeli oynaklıkları en aza indirgemeye uğraşır. Kurucu anlaşmasının bir maddesinde örgütün temel amacı şöyle belirtilir;

Örgütün Temel AmacıHer örgütün olduğu gibi onun da kuruluş amaçları vardır. Bunlardan bazılarını açıkladık;

  • Örgüte üye ülkelerin petrol politikalarının birbiri ile uyuşmazlığa düşmesini önlemek.
  • Üye ülkelerin çıkarlarını adil bir biçimde gözetmek.
  • Üye ülkelerin en fazla nasıl kar edebileceğine çözüm getirmek.
  • Petrol üretiminde aktif olan ülkelerin kazançlarını düşürmemeye çalışmak.
  • Petrol ithal eden ülkelerin ihtiyaçlarına zamanında ve yeteri kadar cevap verebilmek.
  • Doğaya ve çevreye duyarlı faaliyet yürütmek.
  • Petrole yapılan yatırımlarda haksızlıkların önüne geçmek.
  • Üyeliği bulunmayan ülkelerle de dayanışma içerisinde olmak.

Petrol tüketen ülkelerin verimli, ekonomik, planlı ve daha az zararlı bir tüketim yapmasına yardımcı olur.

Örgüt hakkında akkında daha ayrıntılı bilgiye resmi web sitesinden ulaşabilirsiniz.

OPEC’in Önemi

OPEC ÖnemiÖrgüt, kurulduğu tarihten günümüze kadar küresel enerji toplukları arasında saygın bir konumdadır. Hala bu yerini korumaktadır.

Buraya kadar anlattıklarımızda vurguladığımız gibi, petrol piyasasına istikrar sağlar. Petrol üretimine de katkılarının çok büyük olduğundan söz etmiştik.

Petrol fiyatlarındaki oynaklığı azalttığı için bile, ekonomide yaşanan olumsuzlukların önüne geçer. Çünkü dünyadaki ülkelerin bölümü, zamansız fiyat değişimlerinden etkilenir.

Örgütün Pazar GücüEğer OPEC olmasaydı, ham petrol üretimine bireysel olarak katılan ülkeler geliri en üst seviyeye çıkarmak için daha çok çaba gösterecekti. Rekabet de kaçınılmaz olunca, fiyat düşürmek onlar için kaçınılmaz olabilirdi.

Hükümetler arasındaki ilişkilerde belirleyici unsurun enerji kaynakları olduğu gerçeği göz ardı edilmemelidir. Böyle bir ortamda petrol, en sık kullanılan girdilerden bir tanesidir. Örgütün bu kaynak üzerinde çalışıyor oluşu onu önemli kılar.

OPEC’in Kuruluşu

OPEC KuruluşuYazımızın bu kısmında, kuruluşunda rol oynayan temel etkene değinmeliyiz.

Bir dönem artan petrol ihtiyacına rağmen fiyatlar düşük kalmaya devam etti. Bu düşüşler uzun yıllar sürünce atılan adımlar böyle bir örgütün kurulmasıyla sonuçlandı.

Bu, elbette kuruluş hikayesi için oldukça sade ve yetersiz kalacaktır. Nasıl kurulduğuna daha yakından göz atalım;

OPEC kurulmadan evvel küresel petrol piyasası “Yedi Kız Kardeş” olarak anılan çokuluslu petrol şirketlerinin hakimiyeti altında idi.

Bu şirketler ham petrol fiyatlarını özellikle düşük tutuyor, üretici ülkelere düşük miktarlarda ödeme yapıyor ve kendileri yüksek kar elde etmeye çalışıyordu.

İlginizi Çekebilir:
OECD Nedir?

1960’lı yıllarda görülen bu olumsuz durum, ham petrol fiyatlarındaki düşüşlerle sürüyordu. Durum rahatsız edici bir boyuta ulaşmıştı. Buna çözüm getireceği düşüncesiyle Venezuela bir kongre başlatmayı önerdi.

Takvimler 10 Eylül 1960’ı gösterdiğinde Irak’ın başkenti Bağdat’ta başlatılan Kongre’de Venezuela, İran, Irak, Suudi Arabistan ve Kuveyt bulundu. Bu 5 ülke kurucu üyesi oldu.

OPEC Kuruluş Konferans
OPEC’in kuruluş toplantısına dair görüntüler, Eylül 1960

Kongre, 14 Eylül 1960’ta “Organization of Petroleum Exporting Countries”in yani kısa adı ile OPEC’in kurulmasıyla sonuçlandı. 5 ülke ile kurulan örgüte zaman içinde Katar, Libya, Endonezya, Birleşik Arap Emirlikleri, Cezayir, Nijerya, Ekvador ve Gabon da üye oldu.

Bu ülkelerin örgüt bünyesine sonradan dahil olmasının bazı gerekçeleri vardır;

Örgütün kurulmasıyla birlikte ekonomik rekabet güvebnli bir ortama taşındı. Petrol sektörünün yaşadığı olumsuzluklar da azalmaya başladı. Bunu gören ülkeler de organizasyona üye olmayı seçmiştir.

Kuruluştan 2 yıl sonra örgütün Başkanlığına Suudi Arabistan Petrol Bakanı Şeyh Ahmed Zeki Yamani getirildi. 1986 yılına kadar bu görevini sürdürdü.

Kurulduğu günden bugüne kadar küresel enerji piyasasının biçimlenmesinde rol oynayan ayrıcalıklı örgütlerden biri olmuştur. Hal böyle olunca, dünya ekonomisi ve enerji piyasasının gidişatına yön veren belirleyici durumuna gelmiştir.

OPEC’e Üye Ülkeler

OPEC Üye ÜlkelerYukarıda açıkladığımız gibi 5 ülke kurucu rolünü üstlenmiş, sonradan 7 ülke örgüt bünyesine katılmıştır.

2020 yılının Ocak ayı itibarıyla 14 ülke üyedir. Bu ülkeleri ve kuruluş yıllarını şöyle listeledik;

Önce kurucu ülkelere bakalım;

  • Venezuela
  • Suudi Arabistan
  • İran
  • Irak
  • Kuveyt

Venezuela, 2015 yılının verilerine göre dünya petrol rezervi sıralamasında en üst sıradadır. Bu da dünya üzerindeki petrol rezervinin %18’ine Venezuela’nın sahip olduğu anlamına gelir.

Şimdi de sonradan katılanlara göz atalım;

  • Katar, 1961 Aralık
  • Endonezya, 1962 Aralık
  • Libya, 1962 Aralık
  • Birleşik Arap Emirlikleri, 1967 Kasım
  • Cezayir, 1969
  • Nijerya, 1971 Temmuz
  • Ekvador, 2007 Kasım
  • Gabon 1975 yılında üye olup 1995 yılında ayrılmıştır. 2016 yılının Temmuz ayında yeniden katılmıştır.
  • Angola, 10 Ocak 2007

1 Ocak 2019 tarihinde Katar, üyeliğini sonlandırmıştır. Halihazırda 14 üyesi bulunmaktadır. Örgüte üye olan ülkelerin temel gelir kaynağı petroldür.

Örgüte üye olabilmek için herhangi bir ayrıcalığa gerek yoktur. Net petrol ihracatçısı bir ülke konumunda olmak ve petrol konusundaki çıkarları OPEC ile örtüşen ülkeler üye olabilirler.

Örgüte üye ülkeler aşağıda belirtilen etkenlerden ötürü birbirlerinden ayrışır;

  • Petrol rezervlerinin büyüklüğü
  • Coğrafya
  • Din
  • Ekonomik ve politik çıkarlar

Kuveyt, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin petrol rezervleri oldukça üst seviyelerdedir. Bu ülkelerin ekonomileri de çok güçlüdür. Bu da onların üretim ayarlama konusunda esnekliğe sahip olduklarını gösterir.

OPEC Merkezi Nerededir?

Örgüt kurulduğunda merkezi İsviçre’nin Cenevre kenti olarak seçilmişti. Fakat 1 Eylül 1965 tarihinde Avusturya’nın başkenti Viyana olarak değiştirildi. Halihazırda Viyana merkezli olarak çalıştığını bilmeniz yeterlidir.

OPEC’in Dünya Petrolü Üzerindeki Etkisi

OPEC Dünya Petrolü Üzerine EtkisiÖncelikle ülkemizin petrole ihtiyaç duyan bir ülke olarak sıkça petrol ithal ettiğini söylemeliyim. Bu sebeple fiyatlardaki değişim, Türkiye’ye direkt yansımaktadır.

Buraya kadar anlattıklarımızda belirttiğimiz gibi petrol piyasası üzerinde etkisi olan bir örgüttür. Fakat, kurulduğu yıllarda petrol fiyatları üzerinde sınırlı bir etkisi vardı.

1966 yılında alınan bağlayıcı karar ile; üye ülkeler tek taraflı şekilde petrollerin fiyatını belirleme yetkisi kazanmıştır.

1970’li yıllara gelindiğinde, küresel ham petrol fiyatları üzerinde daha büyük bir söz sahibiydi.

1973 yılının sonlarına doğru Viyana’da 35. Konferans toplandı. Burada alınan kararla petrol fiyatları %70 zamlandı ve böylelikle OPEC’in kararları dünya petrol petrol piyasasında önemli oldu.

1980’li yılların başından itibaren OPEC, petrol fiyatlarını daha az etkileyebilir hale gelmiştir. Çünkü sanayileşme yolunda ilerleyen Batılı ülkelerin örgüte bağımlılığı azalmıştır. Bu durumda şu sebeplerin etkili olduğunu söyleyebiliriz;

  • Batılı ülkelerin özellikle kömür ve nükleer enerji olmak üzere farklı enerji kaynakları ile ilgilenmeye başlaması
  • Batılı ülkelerin kendi bölgelerinde petrol arama çalışmaları başlatması
  • Enerji talebinin azaltılmaya uğraşılması
  • Petrol ihtiyaçlarını Meksika ve SSCB gibi ülkelerden karşılama çabaları

Petrol fiyatları, arz ve talepten kaynaklı olarak değişim gösterir. Dünyanın en büyük ekonomilerinden olan ABD ve Çin büyümeye devam ettikçe oralarda talep de artacaktır. Bu sebeple petrol fiyatları tırmanabilir.

Petrol bakımından oldukça zengin olan Suudi Arabistan’ın günümüzde OPEC’teki etkisi azaldı. Fakat OPEC’e üye olup en fazla petrol ihraç eden ülke olarak uzun yıllar boyunca fiyatlarda belirleyici rol oynamıştır.

100.000 TL sanal para ile VİOP işlemlerini risk almadan öğrenmek için buraya tıklayın.

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın.
İÇİNDEKİLER
AL SAT