Borsa Nasıl Oynanır, Nasıl Para Kazanılır? 100.000TL Sanal Para ile Risksiz Yatırım Yapın.
Ücretsiz Öğrenmek İçin Burayı Tıklayın!
Anasayfa Haberler Borsa VİOP Forex Hisse Yorumları Para Dünyası Döviz Emtia Yatırım
Detaylı bilgi için tıklayın!
Anasayfa » Para Dünyası » Bretton Woods Sistemi Hakkında Bilgiler: Nedir? Anlaşma Nasıl Çöktü?

Bretton Woods Sistemi Hakkında Bilgiler: Nedir? Anlaşma Nasıl Çöktü?

Ülkelerin para birimlerinin birbirine dönüştürülebilirliği konusunda yaşanan sorunlara bir çözüm olarak doğan Bretton Woods sistemi hakkında merak ettikleriniz bu yazıda:

Bretton Woods Sistemi Hakkında Bilgiler: Nedir? Anlaşma Nasıl Çöktü? İkinci Dünya Savaşı’nın ardından yeni bir finansal sisteme olan ihtiyaç ve ülkelerarası ticarette karşılaşılan sorunlar, Bretton Woods anlaşmasını beraberinde getirmiştir. 44 ülkeden gelen temsilcilerle imzalanan bu anlaşma, döneminin etkin bir döviz sistemi olmuştur.

Diğer para birimlerinin ABD dolarının değerine sabitlenmesi temeline dayanan sistem, ticaretteki sorunu bir süreliğine çözmüştür; ama bir süre sonra başka sorunları doğurmuştur. 26 yıl boyunca bağlı kalınan sistem, ilk döviz sistemi olarak da bilinmektedir.

Şimdi Bretton Woods anlaşması ve sistemi hakkında detaylara göz atalım:

Bretton Woods Sistemi Nedir?

Bretton Woods Sistemi Nedir?Bretton Woods anlaşması, yeni bir uluslararası para sisteminin kurulması için Temmuz 1944’te müzakere edildi. Anlaşma, 44 ülkeden gelen delegeler tarafından New Hampshire eyaletinin Bretton Woods isimli kasabasında düzenlenen Birleşmiş Milletler Para ve Mali Konferansı’nda geliştirilmiştir.

Sistem kapsamında, ABD dolarının temeli altın olarak belirlenirken, diğer para birimleri doların değerine sabitlendi. Bretton Woods sistemi, 1970’lerin başında Başkan Richard M. Nixon’ın artık doların altın takası için kullanılmayacağını duyurmasıyla sona ermiştir.

44 ülkeyi temsil eden yaklaşık 730 delege, 1944 yılının Temmuz ayında Bretton Woods kasabasında, etkin bir döviz sistemi oluşturmak, para birimlerinde rekabetçi devalüasyonu önlemek ve uluslararası ekonomik büyümeyi destekleme hedefleri etrafında bir araya geldi.

Bretton Woods anlaşması ve sistemi bu amaçların merkezinde yer alırken, iki önemli kuruluşu yarattı. Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu (IMF), bu anlaşma ile kurulmuştur.

Anlaşmadan 1970’te vazgeçilmesine karşın bu iki kurum, uluslararası para birimlerinin değişimi için güçlü birer dayanak olarak kalmıştır.

Konferans üç haftada gerçekleşirken, hazırlıkları birkaç yıl devam etmiştir. Bretton Woods sisteminin önde gelen tasarımları ise John Maynard Keynes ve ABD Hazine Bakanlığı Ekonomisti Harry Dexter White olmuştur.

Keynes’in anlaşmaya dair umudu, Takas Birliği olarak adlandırılacak güçlü bir küresel merkez bankası oluşturmak ve ‘bancor’ adı verilen yeni bir uluslararası rezerv para birimi çıkarmaktı.

White’ın planı ise yeni bir para birimi oluşturmak yerine daha mütevazi bir borçlanma fonu ve ABD doları için daha büyük bir roldü.

Sonunda kabul edilen anlaşmada ise her ikisinden de fikir alınırken, White’ın planına daha fazla eğilim gösterildi. 1958 yılına kadar tamamen işlevsel olamayan sistemde, diğer para birimleri doların değerine sabitlendi. Altın fiyatı ise ons başına 35 dolar şeklinde ayarlandı.

Bretton Woods’ta Kur Sabitlemenin Faydaları

Bretton Woods’ta Kur Sabitlemenin FaydalarıSistem 44 ülkeyi kapsıyordu. Bu ülkeler, uluslararası ticareti düzenlemek ve desteklemek için bir araya getirilmişti. Tüm döviz kuru rejimlerinin yararında olduğu gibi kur sabitlemesi, mal ve hizmet ticareti ile finansmanın yanı sıra döviz dengelemesi sağlaması beklenmektedir.

Bretton Woods sistemindeki tüm ülkeler, yüzde 1’lik sapmalara izin verilen dolara karşı bir sabitlemeyi kabul etmiştir. Ülkelerden ihtiyaç duydukları gibi dolar almak veya satmak için öncelikle para birimlerini kullanarak sabit kuru izlemeleri ve sürdürmeleri istendi.

Bu nedenle sistem, uluslararası ticaret ilişkilerine yardımcı olan uluslararası döviz kuru oynaklığını da en aza indirdi. Döviz kurundaki daha fazla istikrar, aynı zamanda Dünya Bankası’ndan uluslararası kredilerin ve hibelerin başarılı bir şekilde desteklenmesi için bir etken olmuştur.

IMF ve Dünya Bankası’nın Kurulması

IMF ve Dünya Bankası’nın KurulmasıAnlaşmayla birlikte oluşturulan iki Bretton Woods Enstitüsü, bugün Dünya Bankası ve IMF olarak anılıyor. Resmi olarak Aralık 1945’te tanıtılan her iki kurum da küresel ölçekte uluslararası sermaye finansmanı ve ticaret faaliyetleri için önemli bir dayanak görevi gören zaman testine dayandı.

IMF’nin amacı, döviz kurlarını izlemek ve küresel parasal desteğe ihtiyaç duyan ulusları tespit etmektir.

Başlangıçta Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası olarak adlandırılan Dünya Bankası, II. Dünya Savaşı tarafından fiziksel ve finansal olarak tahrip olmuş ülkelere yardım sağlamak için mevcut fonları yönetmek üzere kurulmuştur.

21. yüzyılda, IMF’nin 189 üye ülkesi vardır ve hala küresel parasal iş birliğini destelemeye devam ediyor. Dünya Bankası bu çabalarını krediler ve hükümete verdikleri hibe ile teşvik etmeye yardımcı olmaktadır.

Bretton Woods Anlaşmasının Çöküşü

Bretton Woods Anlaşmasının Çöküşü1971 yılında, ABD altın arzının dolaşımdaki dolar sayısını karşılamak için artık yeterli olmadığından endişe eden ABD Başkanı Richard M. Nixon, doların altına dönüştürülebilirliğinin geçici olarak askıya alındığını ilan etti.

1973 yılında ise Bretton Woods sistemi çöktü. Ülkeler daha sonra değerini altın fiyatına koymak dışında para birimleri için herhangi bir değişim düzenlemesi seçmekte özgür bırakıldı.

Örneğin; değerini başka bir ülkenin para birimi veya bir para sepeti ile bağlayabilir ya da serbest dalgalanmasına ve piyasa güçlerinin diğer ülkelerin para birimlerine göre değerini belirlemelerine izin verebilir.

Bretton Woods anlaşması, dünya finansal tarihinde önemli bir olay olmaya devam ediyor. Bretton Woods Enstitüsü’nün oluşturduğu Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası, II. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’nın yeniden inşa edilmesinde önemli bir rol oynadı.

Daha sonra her iki kurum da kuruluş hedeflerini sürdürmeye devam ederken, günümüzde küresel devlet çıkarlarına hizmet etmeye de devam etmiştir.

Sistemi kurtarmaya yönelik bir başka girişim, Keynes’in 1940’larda önerdiği gibi uluslararası bir para biriminin getirilmesiyle geldi. Özel Çekme Hakkı (SDR) olarak bilinecek, IMF tarafından çıkarılacak ve doların uluslararası rezerv para birimi olarak yerini alacaktı.

Bu yeni para biriminin ciddi tartışmaları sadece 1964’te başladı ve ilk ihracı 1970’e kadar gerçekleşmemesiyle çözüm geç kaldı.
SDR’lerin ilk ihracı sırasında toplam ABD dış borçları, ABD para altın rezervinin dört katıydı ve 1968-1969’daki ticari mal dengesindeki kısa bir artığa rağmen bu durumunda açığa dönüş altın rezervlerinde bir işlem başlatır.

Fransa, 1971 yılının yazında altın ve İngiltere’de dolar değerindeki varlıkları nakit paraya çevirme niyetiyle 750 milyon dolar değerinde altın takası istedi; ama Başkan Nixon bunu engelledi.

Sistemi ayakta tutmak için yapılan son bir girişimde, 1971’in ikinci yarısında On Millet Grubu’nun doların yüzde 7,9’luk bir devalüasyonunu elde etmek için para birimlerini yeniden değerlemeye karar verdikleri Smithsonian Anlaşması’na yol açan müzakereler gerçekleşti.

Ancak bu revalüasyona rağmen dolar üzerinde yapılan bir başka işlem 1973’te oldu ve ABD’den On Millet Grubu’na sermaye enflasyonu yarattı.

Sabit kurlar askıya alınmış, para birimlerinin dalgalanmasına izin verilmiş ve Bretton Woods sistemini sabit ama ayarlanabilir oranlarla kesin bir şekilde sona erdirmişlerdir.

Bretton Woods Sistemi Süresince Neler Yaşandı?

Bretton Woods Sistemi Süresince Neler Yaşandı?Bretton Woods sisteminin parasal düzenlemelerine denk düşen kabaca 30 yıl, genellikle göreceli istikrar, düzen ve disiplin zamanı olarak düşünülür.

Ancak Bretton Woods’ta 1944’teki konferansın ardından sistemin tam olarak işler hale gelmesi yaklaşık 15 yıl sürdüğü ve dönem boyunca istikrarsızlık belirtileri olduğu göz önüne alındığında, sistemi korumaya çalışmakta göreceli güçlükten yeterince şey yapılmadı.

Sistemi istikrar ile karakterize edilen bir dönem olarak görmek yerine bugün hala yaşadığımız yeni bir uluslararası parasal düzende başlatılan bir geçiş aşaması olarak kabul etmek daha doğrudur.

Sistemin dünyayı nasıl değiştirdiğini anlamak için ilgi alanlarına, kurallarına ve erken dönemlerinde yaşananlara göz atalım:

Sistemdeki Farklı İlgi Alanları

44 ülkeden gelen delegelerin umutları, bireysel ulusların özerk politika hedeflerini korurken, uluslararası ticareti kolaylaştıracak bir sistem oluşturmaktı.

Muhtemelen Büyük Buhran ve II. Dünya Savaşı’na yol açan savaşlar arasın para düzenine üstün bir alternatif olması gerekiyordu.

Tartışmalar, zamanın iki büyük ekonomik süper gücü olan ABD’nin ve Britanya’nın çıkarları tarafından büyük ölçüde egemen oldu. Ancak bu iki ülke çıkarları bakımından birleştiler.

İngiltere büyük bir borçlu ülke olarak savaştan çıkarken, ABD dünyanın en büyük alacaklısı rolünü üstlenmeye hazırdı.

Dünya pazarını ihracata açmak isteyen Harry Dexter White’ın temsil ettiği ABD pozisyonu, sabit döviz kurlarının istikrarı ile serbest ticaretin kolaylaştırılmasına öncelik verdi.

John Maynard Keynes tarafından temsil edilen ve özerk politika hedeflerini gerçekleştirme özgürlüğü isteyen İngiltere, ödemeler dengesi sorunlarının iyileştirilmesi için döviz kuru esnekliğini artırdı.

Yeni Sistemin Kuralları

Sabit ama ayarlanabilir oranlardan ödün verilen sistemde, üye ülkeler para birimlerini ABD dolarına sabitledi ve dünyanın geri kalanının para birimlerinin güvenilir olmasını sağlamak için ABD, dolarına altına sabitledi. Böylece 1 ons altın, 35 dolar oldu.

Üye ülkeler, sabit oranın yüzde 1’i dahilinde kalabilmek için dolar alır veya satarlardı. Bu oranı sadece ödemeler dengesindeki temel dengesizlik durumunda ayarlayabilirlerdi. Yeni kurallara uyumu sağlamak için iki uluslararası kuruluş oluşturulmuştu (Dünya Bankası ve IMF).

Yeni kurallar resmen IMF Anlaşma Sözleşmesi’nde belirtilmişti. Maddelerin ilave hükümleri, sermaye akışını istikrarsızlaştırmamak için sermaye kontrollerine izin verilirken, cari hesap kısıtlamalarının kaldırılmasını öngörmüştür.

Bununla birlikte maddelerin sağlayamadığı şey, kronik ödemeler dengesi fazlası ülkeler üzerinde etkili yaptırımları, temel dengesizliğin özlü bir tanımı ve ek bir likidite kaynağı olarak altının arzını artırmak için yeni bir uluslararası para birimiydi.

Dahası, yeni kuralları uygulamak için kesin bir zaman çizelgesi yoktu. Bu yüzden Bretton Woods sisteminin tam olarak faaliyete geçmesi, 15 yıla yakın zaman aldı. Bu zamana kadar sistem zaten dengesizlik belirtileri gösteriyordu.

Sistemin İlk Yıllarında Yaşananlar

ABD, sözleşme hükümlerinin derhal uygulanması için zorlanırken, savaş sonrası dünyanın çoğunda kötü ekonomik koşullar, bazı cari hesap değişim kontrolleri ve dış fon kaynakları olmadan sabit bir döviz kuru rejiminde ödemeler dengesi sorunlarının giderilmesini zorlaştırdı.

IMF ve Dünya Bankası’nın sınırlı likidite sağlaması için yaratılmış hiçbir uluslararası para birimi ve sınırlı kredi kapasiteleri olmadan ABD’nin cari hesap dönüştürülebilirliğinin kademeli olarak uygulanmasına izin verirken, dünyanın geri kalanına bu dış finansman kaynağını sağlaması gerektiği ortaya çıktı.

1945’ten 1950’ye kadar ABD, yıllık ortalama 3,5 milyar dolarlık ticaret fazlası veriyordu. Buna karşılık 1947’de Avrupa ülkeleri kronik ödemeler dengesi açıkları çekiyorlardı. Bu da dolarlarının ve altın rezervlerinin hızla tükenmesine neden oluyordu.

Bu durumu avantajlı görmek yerine ABD hükümeti, Avrupa’nın Amerikan ihracatı için sürekli ve hayati bir pazar olma yeteneğini ciddi bir şekilde tehdit ettiğini fark etti.

Bu bağlamda ABD, 1948’deki Marshall Planı ile Avrupa’ya 13 milyar dolarlık finansman sağladı ve İngiltere’nin öncülüğünü izleyen bazı iki düzene ülkenin 1949’da para birimlerini dolara karşı devalüe etmesine izin verildi.

Bu hareketler, dolar eksikliğinin azaltılmasına yardımcı olurken, ABD ticaret fazlasını azaltarak rekabetçi dengeyi sağladı.

Marshall Planı ve daha rekabetçi bir şekilde ayarlanmış döviz kurları, Avrupa ülkelerindeki savaşın parçaladığı ekonomilerini canlandırmaya çalışan baskıların çoğunu hafifletti ve hızlı büyümeyi deneyimlemelerine ve ABD Borsası kontrolleri karşısında rekabet güçlerini artırmaya yardımcı oldu. Tam cari hesap dönüştürülebilirliği ise 1958’in sonunda elde edildi.

Bununla birlikte bu süre zarfında ABD dolarının arzını artıran genişlemeci para politikası, diğer üye ülkelerden gelen rekabet edebilirliğin artması ile yakında ödemeler dengesi durumunun tersine döndü.

ABD, 1950’lerde ödemeler dengesi açıkları yaşıyordu ve 1959’da cari işlemler açığı verdi.

Yüksek Bretton Woods Çağında Artan İstikrarsızlık

Açıklara eşlik eden ABD altın rezervlerinin tükenmesi, diğer ülkelerin de rezervlerinin bir kısmını altın yerine dolar cinsinden varlıklarda tutma arzusundan dolayı mütevazi kalırken, sistemin istikrarını giderek daha fazla tehdit etti.

ABD’deki cari işlemler hesabının 1959’da ortadan kalması ve Federal Rezerv’in dış borçlarının ilk olarak 1960’daki parasal altın rezervini aşmasıyla birlikte, bu durum ülkenin altın arzı üzerindeki potansiyel bir korkuya neden oldu.

Altın dolar üzerindeki gerçek altın arzını aştığı iddiasıyla şu anki ons başına 35 dolar olan resmi parite oranı, dolar karşısında aşırı değer kaybedecek endişeleri oluştu.

ABD; durumun, üye ülkelerin dolar varlıklarını resmi parite oranında altın karşılığında nakit paraya çevirecekleri ve ardından Londra pazarında daha yüksek bir oranda altın satabilecekleri arbitraj fırsatı yaratacağından korkuyordu.

Ancak üye ülkeler, böyle bir arbitraj fırsatından yararlanmak için bireysel teşviklere sahip olsalar da sistemin korunmasından ortak bir ilgileri vardı.

Korktukları şey, ABD’nin dolar cinsinden değer kaybetmesi ve dolayısıyla dolar varlıklarının daha az değerli olmasını sağlamaktı.

Bu endişeleri gidermek için başkan adayı John F. Kennedy, 1960’ların sonlarında seçilmesi halinde doları devalüe etme girişiminde bulunmayacağı yönünde bir açıklama yapmak zorunda kaldı.

Devalüasyonun yokluğunda, ABD’nin kendi para birimlerini yeniden değerlendirebilmesi (revalüasyon) için diğer ülkelerin ortak bir çaba göstermesi gerekiyor.

Sisteme dengeyi geri getirmek için koordine edilmiş bir revalüasyon için yapılan itirazlara rağmen üye ülkeler kendi rekabet üstünlüklerini kaybetmek istemedikleri için buna isteksizdi.

Bunun yerine IMF’nin 1961’deki borç verme kapasitesinin artırılması ve bir dizi Avrupa ülkesi tarafından Altın Havuzu’nun oluşturulması dahil olmak üzere başka önlemler alındı.

Altın Havuzu, altının piyasa fiyatının resmi oranın üzerine çıkmasını engellemek için birçok Avrupa ülkesinin altın rezervini bir araya getirdi.
1962 ile 1965 arasında Güney Afrika ve Sovyetler Birliği’nden yeni arzlar, artan altın talebini dengelemek için yeterliydi.

Talep, 1966’dan 1968’e kadar olan arzın dışına çıkmaya başladığında kısa sürede kötüleşen herhangi bir iyimserlik, Fransa’nın 1967’de havuzdan ayrılma kararının ardından, ertesi yıl Londra’da altının piyasa fiyatı yükselip resmi fiyattan çekilerek çöktü.

Hakkında Aysun Bayhan

Borsa, forex ve türev piyasalar hakkında uzun süredir araştırmalar yapıyorum. Edindiğim bilgileri Borsanasiloynanir.co aracılığıyla kaleme alıyorum. Piyasalardaki yenilikleri ve bilinmesi gereken detayları takip ederken; yeni yatırımcılar için önemli bilgileri bir araya getirerek paylaşıyorum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir